Harby Scheper: Vorig jaar besloot ik mijn audioinstallatie te vervangen.
Na vele bezoeken aan audiozaken, kwam ik door een tip van een collega, bij DÉ
HifiStudio in het dorpje Weerdinge, nabij Emmen. Dit is zonder twijfel één van
de mooiste audiozaken in de regio. De ligging van de fraaie winkel, enigszins
verborgen achter de doorgaande weg in het dorp, is er wellicht debet aan dat
deze zaak zo lang voor mij verborgen bleef. Ik werd er allervriendelijkst en
deskundig geholpen door Ferry Kremers wiens enthousiasme voor het vak
aanstekelijk werkt.
De installatie die ik kocht bestond uit een set MC Exion-speakers, een NjoeTjoeb
4000 cd-speler in een uitvoering met Upsampler en een Audiolab 8000S versterker,
alles voorzien van AH bekabeling. Maandenlang was ik trots en tevreden
met mijn nieuwe aanwinst, maar toen sloeg het audiovirus toe en wilde ik meer.
Mij was verteld dat de versterker in mijn set de schakel was die het eerst voor
een update in aanmerking zou komen, maar dat de behoefte aan vervanging al zo
snel zou komen had ik niet verwacht. Sparen was het toverwoord, maar ik wilde
natuurlijk wel een idee hebben waarvoor precies. Zo stond ik op een middag
onaangekondigd voor de neus van Ferry Kremers met de vraag: "Waarvoor spaar
ik eigenlijk?". Voor ik er erg in had stond ik oog in oog met een
buizenversterker van bescheiden afmetingen. Mijn blik gleed over de
oerdegelijke, simpele, maar elegante verschijning. De eenvoud en perfecte
afwerking troffen mij meteen, maar … buizen? Bovendien bekroop mij na de
eerste aanblik een andere gedachte: "Dat wordt heel lang sparen!".
Toen mij werd medegedeeld dat het ding slechts € 950,-- hoefde te kosten en
"PrimaLuna ProLogue One" heette, schoot ik in de lach. Tegelijkertijd
maakte verwarring zich van mij meester. Ik wilde een duidelijke stap omhoog,
maar mijn eigen versterker kostte nagenoeg hetzelfde! Dit kon niet kloppen. Was
het een demo? Tweedehands? Of made in Taiwan? Ondertussen vulde de luisterruimte
zich met fraai geluid en kreeg ik verdere uitleg. Ik kon mij er niet goed toe
zetten om écht te luisteren. Buizen? Ik? Nee, dat is iets voor echte
audiofielen, dat zijn dingen met een prijs vanaf € 2500,--. Bij buizen ga je
al redelijk richting high-end toch? Ik stelde nog wat kritische vragen over de
… ehhh buizen. Uiteindelijk besloot ik maar te vertrekken en er eens goed over
na te denken.
De dagen erna maalde het nog wat door mijn hoofd en de aanvullende informatie
van het internet maakte mij nog nieuwsgieriger. Zou het dan toch ….
Uiteindelijk besloot ik eens beter te gaan luisteren en op een vrijdagmiddag
bevond ik mij wederom in DÉ HifiStudio te Weerdinge. De PrimaLuna was inmiddels
verhuisd naar een grotere luisterruimte. Mijn blik werd onmiddellijk getrokken
door de bijna manshoge luidsprekers die ernaast stonden. Een stiekeme blik op
het prijskaartje leerde mij dat het ging om speakers van ruim € 7.200,--.
Later hoorde ik dat het Mahlers van het merk Vienna Acoustics waren. Moesten die
worden aangestuurd door een bakkie van € 950,--? Ik was benieuwd of de
PrimaLuna in staat zou zijn de muziek met voldoende dynamiek weer te geven.
Na de eerste tonen van de cd "New York City" waarop de The Peter
Malick Group de zangeres Norah Jones muzikaal begeleidt, zag ik haar als het
ware "verschijnen". Ik voelde de luchtverplaatsing als ze me tegemoet
ademde en ik hoefde slechts op te staan en een paar passen naar voren te lopen
om haar aan te raken. Dit was bijzonder fraai en je kon ook "zien"
waar de individuele muzikanten zich bevonden. Het geluidsbeeld was breed en had
veel diepgang. En de PrimaLuna? Nou, die stond gewoon op "kwart voor"
open en deed of het de gewoonste zaak van de wereld was. Na nog een poosje te
hebben geluisterd was ik overtuigd van het kunnen van deze kleine versterker. De
eigen oren zijn toch de beste scheidsrechter nietwaar? Echter de vraag die ik
mezelf achteraf stelde was: "Wat heb ik nou gehoord? Was het de PrimaLuna,
de fantastische speakers of de fraaie Copland cd-speler?". Eén ding stond
voor mij vast: de PrimaLuna is tot veel in staat. Maar zou de betovering ook
werken op m’n eigen set?
Na het lezen van nog meer fraaie recensies en verkoop van m’n eigen Audiolab,
besloot ik de knoop door te hakken en de PrimaLuna, zonder deze eerst uit te
proberen op m’n eigen set, aan te schaffen. Hoezo "je eigen oren als
scheidsrechter", zult u constateren en terecht. Ik moet eerlijk toegeven
dat ik op een gegeven moment het ding "gewoon wilde hebben". Mede door
de aantrekkelijke prijsstelling en de positieve geluiden was ik minder kritisch
dan ik had moeten zijn. Omdat de versterker uit voorraad leverbaar is stond ik
dan ook sneller dan verwacht met een zware doos in m’n huiskamer!
Beschrijving van de versterker: Op de doos geen naam of uitbundige
reclame-uitingen, maar alleen een serienummer. Wat me daarentegen opviel was hoe
zorgvuldig de boel is verpakt, met als verassing een paar wit katoenen
handschoentjes voor het geval de buizen moeten worden beroerd. Wel eerst even de
foam om de buizen verwijderen. Eenmaal uit de doos valt tevens op dat de
versterker zélf ook geen aanduiding van naam, merk of type bevat. Evenmin wordt
er documentatie of iets dergelijks bijgeleverd; er valt geen enkel stuk papier
te ontdekken. Toch wel jammer, want je wilt natuurlijk alles weten van een
nieuwe aanwinst, maar dat heeft ongetwijfeld negatieve consequenties voor de
prijsstelling. De PrimaLuna is wel in een fraaie antracietlak gespoten en heeft
een voornaam uiterlijk. De trafo’s zijn achterop onder een zwarte kooi
gepositioneerd en voorop zitten acht buizen, die worden afgeschermd door een
rooster dat naar believen kan worden verwijderd. Vermeldenswaardig is dat de
trafo’s niet brommen en evenmin komt er brom of ruis uit de speakers. De
toegepaste buizen zijn vrij gangbare types van Russische makelij. Mij is
verzekerd dat je ze tegen een alleszins redelijk bedrag kunt vervangen. Dit
wordt aangeraden om gemiddeld genomen zo eens in de 2 à 3 jaar te doen en het
geeft tevens mogelijkheden om te "tweaken". Er zijn vier kleinere
buisjes voor het voorversterkergedeelte en vier eindbuizen. De buizen worden
knap heet en doen dus tevens dienst als "kachel" in de huiskamer. Bij
kleine kinderen is het dus verstandig de kap erover te plaatsen, hoewel de
versterker dan veel minder mooi oogt. Op de stevige aluminium voorkant tref je
slechts twee knoppen aan: eentje voor de volumeregeling en de andere voor de
keuze van de audiobron. Beide knoppen worden gescheiden door een groen ledje,
dat oplicht als aan de linker zijkant de stroomschakelaar wordt overgehaald en
verder is het gedaan met de bedieningsmogelijkheden. De PrimaLuna beschikt over
een 4-tal lijningangen, maar geen tape-out en ook geen afstandsbediening. Ook
dient een phono trap separaat te worden aangeschaft. Bij het aansluiten van de
luidsprekers is er een keuzemogelijkheid voor 4 of 8 Ohm. Er wordt een netsnoer
bijgeleverd, maar deze kan eventueel naar eigen inzicht worden vervangen door
een meer exotisch exemplaar. Opgemerkt dient te worden dat de PrimaLuna zonder
signaaldragende printen wordt bedraad. Er is alleen hoogwaardige interne
bekabeling gebruikt, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik dat zélf niet
heb gecontroleerd. De afmetingen van 38x27x20 cm en het gewicht van 15 kg zijn
voor een buizenversterker zeer bescheiden. Het bij 8 Ohm afgegeven vermogen is
dat met 35 Watt eveneens. Voor wat betreft bediening- en aansluitmogelijkheden
zijn er dus duidelijke grenzen. Zelf ervaar ik dit echter allerminst als een
beperking en ik zie het als de charme van een puur audiofiel apparaat; zo weinig
mogelijk fratsen en investeren in de dingen die er toe doen.
Het luisteren naar de PrimaLuna: Na het aansluiten van de benodigde kabels en
een flink aantal uurtjes opwarmen kon het verwennen van de oren beginnen. Toen
ik op de dag van aanschaf na een lange avond huiswaarts keerde, kon ik de
verleiding niet langer weerstaan. Ik moest even luisteren, alhoewel ik wist dat
de versterker een "inlooptijd" van minstens vijftig uur nodig had,
waarvan er slechts zes waren verstreken. De cd Just Like You van Keb Mo’
verdween in de Tjoep en nadat ik het volume van de PrimaLuna had opgeschroefd
naar bijna "twintig voor", liet ik me op de "sweet spot " in
m’n stoel zakken. Het was al laat en ik wilde niemand wakker maken. Het eerste
wat me echter opviel was de geluidssterkte. Veel luider dan ik had verwacht! Het
geluidsbeeld was ook anders dan ik gewend was en de stem van Keb Mo’ klonk
fraai. Toch vond ik het hoog nog wat terughoudend. Wel een warme en volle klank.
Dit kwam wel goed. Eenmaal op m’n bed moet ik haast wel met een brede grijns
om m’n mond in slaap zijn gevallen.
De dagen erna heeft vooral de radio de PrimaLuna warm gehouden en heb ik niet
echt zitten luisteren. Toen ik er in het weekend eens echt voor ging zitten,
drukten de in het gezin aanwezige pubers mij prompt de nieuwe cd van de Canadese
formatie Nickelback onder m’n neus. Ze wilden wel eens horen "of ie ook
hard kon". Ik hou daar op z’n tijd best van, maar nu had ik mezelf iets
anders voorgesteld. Met een zucht vertrouwde ik de cd toe aan de Tjoeb en zette
ik de volumeknop op "tien voor". Bij de eerste tonen schoot ik
geschrokken overeind, want de muziek klonk oorverdovend hard, terwijl mijn kamer
met 40 m2 toch niet echt klein is. Kasten en van alles en nog wat begonnen te
resoneren en ik luisterde naar een muur van geluid en kon me ternauwernood
verstaanbaar maken. Nadat de kids volledig overtuigd (vet!, cool! etc.) waren
vertrokken naar hun eigen kamer, heb ik nog diverse cd’s beluisterd, maar wel
op een lager volume uiteraard.
Patricia Kaas’ live vertolking van het nummer Mademoiselle Chante Le Blues op
de cd Rien ne s’arrête geeft rillingen. Het geheel is zeer indringend. Ook de
stem van Jennifer Warnes klinkt fantastisch. Bij het nummer Joan Of Ark van de
cd Famous Blue Raincoat, dat ze samen zingt met Leonard Cohen, is het alsof ze
voor me in de kamer staan. De viool van Gidon Kremer op de cd Hommage à
Piazolla vormt een scherp contrast met de opzwepende klanken van de andere
instrumenten, die ook goed zijn te volgen. Het bandoneon klinkt bijzonder fraai
en de klarinettist op het nummer Vardarito hoor je duidelijk ademhalen. Op de cd
Unplugged van Neil Young staat het orgel op het nummer Like a Hurricane
plotseling groots in de kamer en bij de hele cd heb ik het gevoel erbij te zijn
en af en toe hoor ik een doortekende menigte. Het Canto Ostinato van Simeon ten
Holt wordt door de beide vleugels, bespeeld door Kees Wieringa en Polo de Haas,
met overgave neergezet. Echt een verassing is de akoestische gitaar van Taede
van der Veen op de cd Vreulevijver. In het nummer Robin Hood, waarop hij door
Esther Kloostra op dwarsfluit wordt begeleid, spatten de tonen van de snaren en
krijg ik bijna het gevoel een live-uitvoering bij te wonen. Ook de stem van Stef
Bos op het nummer Nachtwaker klinkt krachtig en warm en staat mooi in het midden
tussen de speakers. Joan Osborne kan er ook wat van. Het nummer St. Teresa van
de cd Relish heeft veel kracht en impact. Even later galmt de kopstem van Thomas
Otten door de kamer. Ondersteund door stevige ritmiek weet hij op de cd Close to
Silence een heel bijzondere sfeer op te roepen. De strijkers van het
barokensemble Combattimento Consort weten mij ook volledig te overtuigen. Ze
klinken vol en zacht en nimmer schel. Het Concerto di Amsterdam van Antonio
Vivaldi wordt buitengewoon feestelijk en spectaculair weergegeven. Dynamiek alom
en hier spreekt ook kracht en ruimte. Ten slotte nog even geluisterd naar de
bluesrock van Jimmy Thackery op de cd Drive To Survive. Weer weet de PrimaLuna
mij op sleeptouw te nemen en lijkt het alsof de drums extra vel hebben en de
gitaren andere snaren.
Ook de dagen erna heb ik nog vele verschillende cd’s beluisterd. Voor meer dan
voldoende geluidsdruk hoeft de volumeknop nimmer verder te worden opengedraaid
dan "kwart voor". Ik heb steeds het gevoel met een veel zwaardere
versterker bezig te zijn. Mijn MC’s met een rendement van 90 dB 1 Watt/1 meter
en een impedantie van 4 Ohm worden moeiteloos aangestuurd en ook als het wat
harder gaat komt te versterker nimmer in ademnood. Alles speelt vanzelfsprekend.
Wat mij vooral treft is de manier waarop de PrimaLuna in staat is de juiste
sfeer bij heel verschillende muzieksoorten op te roepen. Naar welk genre ik ook
luister, steeds wordt het bijbehorend geluidsbeeld treffend en op een pakkende
manier, soms bijna holografisch, neergezet. Ook de detaillering is in
vergelijking met de Audiolab beter. Ik beleef als het ware m’n cd-collectie
opnieuw. En de betovering? Ik moet eerlijk toegeven dat de zeggingskracht van
mijn MC’s natuurlijk niet valt te vergelijken met speakers die bijna 5 keer zo
duur zijn. Toch ben ik erg onder de indruk van het resultaat.
Dit is mijn eerste kennismaking met een buizenversterker en ik moet zeggen dat
het me dwingt anders te luisteren. De Audiolab die op de plaats van de PrimaLuna
heeft gestaan is onvergelijkbaar doordat het muzikale beeld sterk afwijkt. De
muziek wordt door de PrimaLuna, indien verlangd, met veel meer dynamiek en power
neergezet. Het feitelijk uitgangsvermogen is echter aanzienlijk lager. Daarbij
komt dat het podium waarnaar ik luister breder en dieper gaat dan waar de
luidsprekers staan, waarbij de individuele instrumenten goed zijn te traceren.
Bovendien geeft de PrimaLuna muziek meer detail in het hoog en speelt daarbij
zacht en luchtig. Bij kritische instrumenten als violen klinkt het nooit scherp
of fel. Ook het laag is doortekend, maar wordt nimmer opgedrongen. Wel klinken
de laagste tonen soms een beetje wollig als het wat harder gaat, maar dat ligt
misschien ook aan mijn weergevers. Dit is dan ook mijn enig punt van kritiek.
Hierbij dient te worden bedacht dat ik met name op hogere geluidsniveau’s
minder snel aanloop tegen de beperkingen van de PrimaLuna, maar veel eerder
tegen de akoestische beperkingen van m’n eigen kamer. Verder wordt de muziek
gewoon weergeven zoals het hoort, zonder enig spoor van ongemak en bijzonder
muzikaal. Soms is het bijna alsof de muzikanten in m’n huiskamer spelen.
Luisteren wordt zodoende weer een belevenis en heeft een bijna therapeutische
werking op het gemoed. Vooral stemmen worden natuurlijk en luchtig weergegeven
en bezorgen me soms kippenvel. Steeds weet de versterker me weer te pakken en
wordt de aandacht met spanning vastgehouden.
De buizen waar ik aanvankelijk best sceptisch tegenover stond, spelen hierbij
ongetwijfeld een grote rol. Buizen hebben toch iets magisch. Ze klinken
doorzichtig als glas en met minder vermogen toch dynamischer en ook luider dan
een transistor, terwijl ik meer betrokken ben bij de uitvoerende artiest.
Daarbij haal je qua vormgeving ook nog eens iets bijzonders in huis, want het
uiterlijk doet zonder meer recht aan de geboden kwaliteit. ‘s Avonds brengen
de geheimzinnig opgloeiende buisjes bovendien een extra sfeerelement in de kamer
en dat is toch mooi meegenomen.